De Fichesbak #54

Tony De Rijck

Johan Anthierens, Leve mij. Niemands meester, niemands knecht. Autobiografische teksten. Samengesteld door Brigitte Raskin en Karel Anthierens (Uitgeverij Van Halewijck, 2003)

-        “Le plus bel âge, pour un amoureuse, c’est le mariage.” (p. 168)

-        “De goede God schonk de Vietnamezen het leven, Lyndon Johnson neemt het hen af. Wat Uncle Sam doet, is goed gedaan. Amerika’s beschaving zij geprezen. Amen. ‘Weg met Hitler, Heil Johnson.’” (p. 178)

-        “Een tucht die ik mij streng opleg, is de ontucht.” (p. 185)

-        “Naar het hoogste punt van de Oost-Vlaamse gemeente Geraardsbergen gereden voor een bezoek aan mijn 84-jarige vader in het bejaardentehuis Denderoord.” (14-03-1981) (p. 398)

-        “Oud zijn verergert met de jaren.” (p. 494)

-        “Ik zal er niet ver naast zitten als ik de Palestijnen het ongelukkigste volk ter wereld noem. Niemand houdt van Palestijnen, niemand... het overkomt de Palestijnen sinds zowat 40 jaar... De joodse natie verdelgt Palestijnen sinds zowat 40 jaar... De joodse natie verdelgt Palestijnen met een Gründlichkeit die naar Endlösung zweemt.” (4-06-1986) (p. 495)

-        “Morgen staat er weer in de krant

Een scheepje vergaan, een huisje verbrand,

Een koetje gedood en een schaapje gewond

En een eitje gekneusd in het kippetje haar kont.

(Kindervers op doodsprentje)” (p. 711)

Thomas Erikson, Omringd door idioten (Uitgeverij Harper Collins, 2018)

-        “Alleen dode vissen drijven met de stroom mee.” (p. 31)

-        “Groene personen voelen zich het prettigst als ze niet actief hoeven te zijn. Wanneer ze vrijdagavond thuiskomen, volledig uitgeput van alle pogingen om de hele week zo weinig mogelijk te doen, moeten ze uitrusten. Ik heb groene personen ontmoet die zich zo inspanden om onder hun werk uit te komen dat dit meer energie kostte dan het werk zelf.” (p. 186) 

Joachim Fest, Speer. Een biografie (Uitgeverij Manteau, 2000)

-        “In de jeugd van juist die figuren die in de Hitlertijd doorstootten naar de top, zijn tal van omstandigheden aan te wijzen waardoor hun leven wel zo moest lopen: gebrek aan aandacht zou tot een lage eigendunk hebben geleid, autoritaire opvoedingspraktijken tot onderdanig gedrag, strenge ouders tot psychische verarming, overmatige ouderliefde daarentegen tot een egocentrisch karakter enz... Uit eenzelfde feit konden de meest tegengestelde conclusies worden getrokken: wie als kind was geslagen, ontwikkelde zich tot een agressief type, wie geen slaag had gekregen en nooit grenzen had leren respecteren, net zo?” (p. 12)

-        “Hitler maakte duidelijk dat hij ten allen tijde bereid was de meest bizarre ingevingen letterlijk te nemen en in werkelijkheid om te zetten.” (p. 22)

-        “Uiteindelijk waren het meer dan 40 zogenaamde ‘Führer-steden’ waarvoor een ingrijpende renovatie was gepland, die vaak het volledige stadsbeeld veranderde.” (p. 88)

-        “Hitler gaf Speer na de bezetting van Noorwegen de opdracht tot het ontwerpen van een nieuwe stad met 250.000 inwoners die bij Trondheim moest worden gebouwd en de grootste marinebasis van het komende rijk moest worden.” (p. 92)

-        “Speer zorgde ervoor dat geen van de afdelingshoofden ouder was dan 55, want, placht hij te zeggen, vanaf die leeftijd kregen ‘routine en arrogantie’ de overhand.” (p. 144)

-        “Meer dan 10.000 Franse fabrieken leverden producten voor zowel de bewapeningsindustrie als voor de civiele sector van Duitsland (1942-1943).” (p. 158)

-        “Speer heeft zich bij verschillende gelegenheden uitgelaten over Hitlers voorliefde voor ramen met gesloten gordijnen, en dit aangemerkt als een veelzeggend teken van zijn angst om de dingen te zien zoals ze waren. Ondertussen zat ook hijzelf achter dergelijke gesloten gordijnen.” (p. 194)

-        “Speer zei (febr. 1944) dat we door waanzinnigen worden geregeerd.” (p. 251)

-        “Als degene die een tijdje de lievelingsminister van Hitler was en zelfs een poosje als zijn opvolger werd gezien al niets van de gruweldaden had geweten, dan was het absurd ‘de man in de straat iets dergelijks te verwijten’.” (p. 331)

-        “Als ik het niet gezien heb (de gruwel), dan is het omdat ik het niet wilde zien.” (p. 333)

-        Hitler was “een omgekeerde koning Midas, die alles wat hij aanraakte niet in goud, maar in lijken veranderde.” (p. 353)

-        “Het mensdom laat zich heel gemakkelijk mobiliseren voor gewelddadige doeleinden als aan bepaalde voorwaarden is voldaan, en is bereid de humanistische tradities op te geven die het gedurende vele eeuwen heeft ontwikkeld om zichzelf te beschermen.” (p. 359)

Günther Grass, De woorden van Grimm. Een liefdesverklaring (Meulenhoff, 2015)

-        “Hoe broederlijk Jacob ook met Wilhelm omging, met ‘fraternité’ buiten de familie had hij niet veel op; en de ‘égalité’, daar vond hij zich, ondanks alle bescheidenheid die hem eigen was, ver boven verheven.” (p. 164)

-        “Zodra ik in een groot gezelschap ben, ben ik geïsoleerd door toenemende hardhorendheid. Min of meer aan elkaar gewaagd worden we doof. Zo blijft ons veel geklets bespaard.” (p. 269)

-        “Na het afgooien van atoombommen op 2 Japanse steden – nog een oorlogsmisdaad, maar die mocht niet meetellen omdat hij door een overwinnaar was begaan – zou vrede de wereld eindelijk gelukkig maken.” (p. 295)

-        “De sociale en juridische positie van de Joden is in de verdrukking, hoewel ze direct onder de bescherming van het Rijk vallen en als Joden de bescherming van de vorst genieten; ze moeten zich kenbaar maken door middel van een merkteken op hun kleding: een gele ring aan de jas of de hoed, helemaal zichtbaar, zodat ze herkend kunnen worden.

Deze informatie in oude spelling en woordkeuze heeft betrekking op het Augsburgse reformatiedocument van 1530.” (p. 332)

Aleid Truyens, Leven in de verbeelding. Hella S. Haasse (1918-2011) (Uitgeverij Querido, 2022)

-        “Op haar elfde kwam ze op het idee om zelf een boek te schrijven, dan kon zij bepalen wat er gebeurde. Het moest een historische roman zijn...” (p. 41)

-        “Hella erfde van haar oma een gouden hanger – misschien wilde niemand dit sieraad hebben, want in de kop van de slang is een swastika gegraveerd, een oeroud oosters zonnesymbool, teken van geluk en vruchtbaarheid.” (p. 69)

-        “Sonneveld had haar ten huwelijk gevraagd, een praktisch vriendschapshuwelijk. Hij zou zich als homoseksueel maatschappelijk beschermd voelen en zij hoefde zich financieel geen zorgen te maken.” (p. 147)

-        “De verzekering dat een verhaal ‘waar’ is, dient al sinds de middeleeuwen als literaire gemeenplaats die erop duidt dat de schrijver er flink op los verzint.” (p. 363)

-        “Het gesprek kwam op de wereldpolitiek. Van Zonneveld stelde dat het goed was dat het al 40 jaar geen oorlog meer was. Zij zei: ‘Hoe kan je dit nou beweren. Het is overal ter wereld oorlog! Toevallig alleen niet waar wij leven’.” (p. 401)

-        “Nee, het ging niet goed met de wereld in haar ogen.” (1985) (p. 401)

Geert Mak, Wisselwachter: Amerika-Europa, 1933-1945 (Uitgeverij Atlas Contact, 2025)

-        “Van al de immigranten was het leven zo zwaar dat ze besloten terug te keren naar Europa.” (1890-1900) (p. 14)

-        “Hij (Roosevelt) wilde absoluut 6 kinderen, had hij tegen Alice Sohier, een knappe bankiersdochter gezegd. Het meisje liet hem als een baksteen vallen. ‘Ik wil geen koe worden.’” (p. 33)

-        “Zijn politieke basisregel: ‘Als je iets vaak genoeg zegt, is de kans groot dat het een feit wordt.’” (rond 1900) (p. 38)

-        “Aan de Spaanse griep zouden meer dan 675.000 Amerikanen overlijden.” (1917) (p. 42)

-        “Zelf had Eleanor (Roosevelt) haar echtelijke plichten ‘altijd’ al beschouwd als een beproeving die ondergaan moest worden, maar voor de 36-jarige Franklin was het een zware straf, een gemis dat hij gaandeweg weer elders zou compenseren.” (p. 43)

-        “Werklozen hebben liever werk dan bijstand. De oplossing ligt dan ook in grote publieke werken en andere vormen van overheidsingrijpen.” (The New Deal) (p. 47)

-        “Iemand zei ooit dat vrouwen die maar een beetje van hun man houden veel beter met hem kunnen opschieten dan degenen die veel van hem houden.” (p. 48)

-        1933 (Hoover): “Als Roosevelt werd verkozen zou er gras groeien in de straten van duizenden steden, het onkruid zou de akker van miljoenen boeren overwoekeren. En zijn polio, beweerden sommige Republikeinen, zou in werkelijkheid een geslachtsziekte zijn die nu ook zijn hersens had aangetast – nepnieuws is inderdaad van alle tijden.” (p. 76)

-        “Na 4 maand na de inauguratie van Roosevelt waren al 275.000 jongeren gemobiliseerd in 1300 werkkampen; na 9 jaar waren 3 miljard bomen geplant, 800 parken opgezet, 3 miljoen mensen aan werk geholpen, de lokale middenstand bloeide...” (p. 98)

-        “Nee, we leven niet meer van de steun. Mijn man werkt nu voor de overheid.” (1933) (p. 101) (New Deal)

-        “Hitler was volgens hem (F.D. Roosevelt) een idioot, en zijn adviseurs zijn nog grotere gekken dan hij.” (1936) (p. 157)

-        “Dit konden weleens de laatste dagen zijn van een periode van vrede, voordat chaos de wereld overspoelt. Er zou snel een dag komen, vreesde hij, dat Europa met een enorme explosie uiteen zou spatten.” (p. 157)

-        “Na, wat hij gezien had, vreesde hij ‘dat de Europese beschaving Hitlers dictatuur wellicht niet zou kunnen overleven’.” (p. 159)

-        “De zwarte atleet Jesse Owens won (in de Olympische Spelen van 1936) 4 gouden medailles. Terug in New York kreeg hij zijn tickertape parade en een huldiging op de bovenste verdieping van het chique Waldorf Astoria hotel. Alleen moest hij voor die receptie naar boven in de goederenlift, de gewone lift was voor hem taboe.” (p. 161)

-        “Hopkins (hoofdfiguur in dit boek, assistent van Roosevelt maar weinig bekend) wilde een boek schrijven over de armoede in Amerika en over mogelijke oplossingen: sociale zekerheid, verplichte ziektekostenverzekering, huisvesting, banen, goed onderwijs.” (1935) (p. 165)

-        “‘Als een politiechef een deal sluit met de belangrijkste gangsters en als die deal tot minder roofovervallen leidt, zal men die politiechef een groot man noemen,’ zei Roosevelt, ‘maar als de gangsters zich niet aan hun woord houden, zal de politiechef in de cel belanden.’” (p. 185)

-        “Eind jaren ‘30 stond het Amerikaanse leger in de wereldrangorde op de 18e plaats, België, Nederland en Zwitserland hadden grotere legers dan de VS.” (p. 193)

-        “Voor Roosevelt was Churchill de beste man die Engeland had, zelfs al was hij de helft van de tijd dronken.” (p. 232)

-        “Roosevelt protesteerde in maart 1944 fel tegen de deportatie van 750.000 Joden uit Hongarije, maar ging niet in op het cynische voorstel van de nazi’s om 100.000 Joden vrij te kopen in ruil voor 10.000 vrachtwagens.” (p. 482)

-        Begin juni 1944: “Er was een ongekende overvloed bij de Amerikanen, zelfs als het ging om toiletpapier. De Britse troepen hadden recht op welgeteld 3 vel per man per dag, de Amerikanen op 22,5.” (p. 486)